Salvestrolen
veelbelovende en veelzijdige componenten in biologische voeding

Er is al veel inkt gevloeid over het feit of biologische groenten al dan niet meer voedingsstoffen bevat dan gewoon geteelde groenten. Sommige studies wijzen op een “niet significant verschil” in vitamines en mineralen. Maar het grote verschil zou wel eens kunnen liggen in de salvestrolen, vrij recent ontdekte componenten, die nagenoeg ontbreken in de gewassen van de gewone landbouw en die volgens de laatste onderzoeken aan biologische groenten een absolute meerwaarde zouden geven. Want salvestrolen zouden op diverse terreinen gezondheidsverbeterend werken en wel eens de vitaminen van de 21ste eeuw kunnen zijn. Van één welbepaald salvestrol, resveratrol, werden alvast al verschillende gunstige werkingen aangetoond.  

Even voorstellen…
De salvestrolen zijn een heterogene klasse van verbindingen, die van nature aangemaakt worden door planten als afweerstoffen. Salvestrolen helpen een plant zich namelijk te beschermen tegen schimmels, virussen, bacteriën, insecten en UV-licht en komen vooral voor in de buitenste delen van vruchten en wortels.

Salvestrolen worden dus gevormd in gewassen die - net zoals biologische geteelde groenten - van nature blootgesteld worden aan verschillende agressoren. Salvestrolen zijn al beschreven in zeer veel gewassen, waar ze vooral in voorkomen als deze biologisch worden geteeld of worden verkregen door wildpluk. Vooral rijk eraan zijn bessensoorten (rode druif, bosbes, zwarte bes, framboos, aardbei, veenbes, meidoorn….), andere fruitsoorten (appels, peren, pruimen, vijgen…), koolsoorten (broccoli, bloemkool, spruiten, savooi….), andere groenten (alle soorten pepers, selder, waterkers, artisjokken, asperges…), kruiden (paardenbloem, mariadistel, rozemarijn, tijm, salie, tijm, basilicum, pepermunt, rozenbottel, kamille, weegbree, rooibos….).

Resveratrol, de eerste
Het eerste salvestrol dat werd beschreven, was resveratrol. Het komt vooral voor in de schil van rode druiven en in wijn en zou de voornaamste factor zijn voor het verklaren van de “French paradox”, namelijk de vaststelling dat Franse wijndrinkers - ondanks een westers dieet met een even hoog vetverbruik - minder hart- en vaatziekten vertoonden dan andere westerlingen. Nu variëren de gehalten resveratrol nogal van wijn tot wijn, maar opmerkelijk is toch weer het feit dat in de schilletjes van onbespoten druiven veel meer resveratrol voorkomt dan in die van bespoten druiven. Voor alle duidelijkheid: resveratrol zou niet de krachtigste onder de salvestrolen zijn, ondermeer omdat ze niet zo goed wordt opgenomen. Er zijn momenteel al meer dan 20 salvestrolen beschreven en men vermoedt dat er zo’n 50 zijn.    

Steeds minder aanwezig
Als planten geteeld worden met gebruik van kunstmatige bestrijdingsmiddelen zoals schimmelwerende stoffen, dan wordt hun eigen verdedigingsmechanisme minder aangespoord tot het maken van salvestrolen. Ook het selecteren en veredelen van planten en gangbare landbouwtechnieken zoals monocultuur leidden ertoe dat er steeds minder salvestrolen in gewassen van gewone landbouw voorkomen. En omdat salvestrolen een bittere smaak hebben, worden ze bovendien ook nog vaak ook uit voedingsmiddelen geweerd. Denk maar aan het filteren van fruitsappen, waarbij de schil, pulp en pitten (die net het rijkst zijn aan salvestrolen) worden verwijderd. Of aan het raffineren en bleken van van nature troebele oliën tot de heldere eenheidsworst in de westerse voedingsindustrie. Ook het gebruik van fungiciden (antischimmelmiddelen) voor het vervoer, een langere houdbaarheid en beter uitzicht van diverse groenten en fruit, leidt tot vernietiging van salvestrolen. Er wordt dan ook begrijpelijkerwijs geschat dat de moderne mens met de hedendaagse voeding tot 80 à 90 % minder salvestrolen met de voeding binnenkrijgt dan pakweg 50 à 100 jaar geleden. En laat deze verbindingen nu zeer nuttig zijn voor de mens! Welke beloften houden de salvestrolen voor ons in?

Bescherming tegen kanker?
In de mitochondriën van tumorcellen hebben wetenschappers een enzym beschreven, het CYP1B1, dat niet voorkomt in gezonde cellen. Nu blijkt dat de salvestrolen (door hun gemeenschappelijke kenmerk van een stilbeen als basisstructuur te hebben) vlot binden op het CYP1B1. Ze worden hierbij mogelijk omgezet tot metabolieten met een vernietigende werking op de kankercel. Zo wordt bijvoorbeeld resveratrol omgezet tot de kankerdodende substantie piceatannol, waardoor ze de zogeheten “progressie” van kanker afremt. Eerder werd ook al van resveratrol aangetoond dat ze de “initiatie” van kanker helpt voorkomen door als sterk antioxidans de werking van de cycloxygenase-enzymen (COX-1 en COX-2) af te remmen, waarbij minder omzetting gebeurt van het omega-6-vetzuur arachidonzuur tot pro-inflammatoire componenten, die de groei van tumorcellen bevorderen.

Langer leven?
In verschillende studies op proefdieren werd al aangetoond dat calorische restrictie of het beperken van de voedselinname tot het nodige minimum, levensverlengend werkt. Onderzoek toont namelijk aan dat bij dergelijke calorische restrictie zeer nuttige enzymen vrijkomen, de zogeheten sirtuïnes. Deze sirtuïnes coördineren in de cel de reactie op stress, verhogen de stabiliteit van DNA, activeren herstel- en verdedigingsmechanismen en stimuleren de energieproductie en het energieverbruik. Dit alles resulteert in levensverlengende eigenschappen. Nu is alvast van het salvestrol resveratrol aangetoond dat ze een krachtige stimulator is van de sirtuïnes, zonder dat daarbij aan calorische restrictie moet worden gedaan. Ze verlengt bijvoorbeeld de levensduur van gistcellen (Saccharomyces cerevisiae) met 70 % door direct in te werken op het gen dat codeert voor sirtuïne. Er is ook aangetoond dat resveratrol de levensduur verlengt van fruitvliegjes, aaltjes en muizen. Op menselijke cellen is aangetoond dat resveratrol sirtuïne 1 stimuleert en de vitaliteit verhoogt. En met resveratrol behandelde cellen waren beter in staat radioactieve stralen te overleven. Het is nog wachten op meer sprekende studies.

Sterk celbeschermende antioxidantia
Het hierboven levensverlengde effect zou ook voor een deel kunnen toegeschreven worden aan een sterk antioxiderend effect, waardoor cellen beter beschermd worden door vrije radicalen.Want salvestrolen hebben inderdaad krachtige celbeschermende eigenschappen. We kunnen ze beschouwen als de derde barrière die wordt opgeworpen tegen vrije radicalen. Vrije radicalen die niet worden geneutraliseerd door antioxidantenenzymen (superoxidedismutase, catalase) en die ook ontkomen aan de antioxidanten die het lichaam aanmaakt (glutathion, co-enzyme Q10…) of die met de voeding dienen aangevoerd te worden (carotenoïden, vitamine C en bioflavenoïden, tocoferolen en tocotriënolen….), kunnen alsnog door salvestrolen een halt toegeroepen worden. Salvestrolen zorgen dus voor het behoud van gezonde cellen en weefsels, daar waar andere antioxidanten in hun taak hebben gefaald.

Preventie en aanpak van hart- en vaatziekten
Salvestrolen zouden ook zeer veelbelovend zijn om te beschermen tegen cardiovasculaire ziekten. Centraal hierbij staat de hierboven vernoemde sterk antioxiderende werking van de salvestrolen: zij beschermen de vaatwanden tegen schade door vrije radicalen en verminderen zo de kans op ontsteking, die aan de basis ligt van het proces van atherosclerose. Ook de oxidatie van cholesterol tot het “echte slechte” oxycholesterol, dat zich op de vaatwand vastzet, wordt sterk verminderd. In verschillende proefopstellingen werd dan ook aangetoond dat resveratrol significant atherosclerose afremt. Maar er zijn nog factoren waarom salvestrolen de cardiovasculaire gezondheid verbeteren: ze werken op een natuurlijke manier bloedverdunnend (verminderen de samenklontering van bloedplaatjes), hebben een ontspannende werking op de vaatwanden en verminderen de proliferatie van gladde spiercellen in de vaatwanden, wat ook bijdraagt tot de vernauwing van slagaders. Proefdieren waarbij een gecontroleerd hartinfarct werd uitgelokt, deden 63 % minder hartritmestoornissen als ze vooraf resveratrol kregen toegediend. En resveratrol vermindert zeer significant de vrijstelling van malonaldehyde, een maat voor de celdood in het hartspierweefsel.

Minder menopauzeklachten, minder osteoporose
Omdat salvestrolen een stilbeen in hun basisstructuur vertonen, hebben ze ook zogenaamde “fyto-oestrogene” eigenschappen. Dat wil zeggen dat ze op menselijke oestrogeenreceptoren kunnen binden en hierbij een zwakke oestrogeenachtige werking uitoefenen. Om die reden kunnen salvestrolen een tekort aan oestrogenen opvangen, zoals tijdens de menopauze. Dit vertaalt zich ondermeer in minder opvliegers, nachtzweten en humeurveranderingen. Uitermate interessant is ook het feit dat ze osteoporose of botontkalking helpen afremmen. Salvestrolen en meer specifiek resveratrol zijn zeer veilig in gebruik voor menopauzale klachten, want er werd aangetoond dat humane oestrogeenafhankelijke kankercellen niet worden gestimuleerd in hun groei.

Minder kans op dementie
Op basis van hun antioxiderende, ontstekingswerende, celbeschermende en bloedsomloopverbeterende effecten zouden salvestrolen ook veelbelovend zijn in de preventie en afremmen van de ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. Epidemiologische studies hebben al aangetoond dat matig wijngebruik beschermend werkt tegen deze vorm van dementie. Van resveratrol kon verder worden aangetoond worden dat het de klaring of het verwijderen bevordert van het zogeheten bèta-amyloïde eiwit, dat een grote rol speelt in het ontstaan van de ziekte van Alzheimer. Dementievormen, vooral berustend op een gebrekkige bloedsomloop, zouden vooral vanwege de hoger vermelde circulatiebevorderende eigenschappen beter voorkomen worden door salvestrolen.

Minder astma en chronische luchtwegeninfecties
Vooral op basis van de ontstekingswerende werking zouden salvestrolen klachten van astma en chronische luchtwegeninfecties verminderen. Van resveratrol verkregen uit de plant Polygonum cuspidatum (Japanse duizendknoop) is dat inmiddels aangetoond.

Besluit
Het is duidelijk dat de groep van salvestrolen met ondermeer resveratrol meer dan onze aandacht verdient. Hopelijk komen in de toekomst duidelijke bewijzen naar voor om aan deze groep werkelijk de status van vitaminen te verlenen. We kunnen er alvast inmiddels alles aan doen om onze inname van salvestrolen te verhogen door het kiezen voor biologische landbouwgewassen.